O (nie)zwykłych właściwościach leszczyny i orzecha włoskiego

W różnych kulturach symbolizowały mądrość i długowieczność. Utożsamiano je z energią męską, seksualnością i płodnością. Nierozerwalnie kojarzą się też z późnym latem i początkiem jesieni…

Podział na orzechy, pestki i nasiona może wydawać się nieco mylący. Wiele pestek uznaje się bowiem za orzechy i z tego też powodu stały się one zbiorczą i potoczną nazwą dla większości twardych bakalii. Zatem nie wszystkie z nich są tym, czym się je określa. Gwoli ścisłości orzech jest suchym owocem w stwardniałej łupinie, a pestka stanowi część owocu. Dla przykładu orzechy ziemne (arachidowe) to nasiona rośliny strączkowej, podobnie jak groch i fasola. Co ciekawe, stanowią one jedną z ulubionych przekąsek astronautów NASA – są kaloryczne i dobrze znoszą przechowywanie. Również orzech włoski bywa klasyfikowany przez botaników jako pestkowiec, nibypestkowiec lub pestkowiec pozorny, ale z pewnością nie jest prawdziwym orzechem.

Z botanicznego punktu widzenia sa nimi owoc leszczyny, kasztan i żołądź, ponieważ mają twardą łupinę, nie otwierają się też, gdy dojrzeją. Orzechy są jednym z najlepszych źródeł witaminy E, która opóźnia procesy starzenia i chroni komórki przed stresem oksydacyjnym. Stanowią istotny składnik wielu kuchni świata. Najbardziej kalorycznym orzechem świata są orzechy makadamia, ponieważ zawierają aż ok. 720 kcal w 100 g (podobne wartości uzyskują jedynie orzechy pekan). Warto pamiętać, że potrafią wywołać silną alergię.

Orzechy w różnych kulturach często

symbolizowały mądrość i długowieczność

Utożsamiano je z energią męską, seksualnością i płodnością. Najstarsze znane ludzkości orzechy jadalne to orzechy włoskie (dawniej perskie) oraz pistacje. Skamieniałe skorupki pierwszych z nich, pozostałe po spożyciu ich zawartości przez człowieka, odkryte przez archeologów, pochodzą z ok. 7000 r. p.n.e. Ich uprawa na większą skalę rozpoczęła się w starożytnej Persji i Grecji ok. 2500 r. p.n.e. Z kolei ślady pistacji w postaci nasion, znalezione podczas wykopalisk w jaskiniach, na terenach dzisiejszej Turcji, również datuje się na ok. 7000 r. p.n.e. Niegdyś zwano je zielonym złotem, ponieważ były towarem luksusowym, synonimem bogactwa elit cywilizacji Bliskiego Wschodu. Obecnie są zarówno smaczną przekąską, jak też istotnym składnikiem kulinarnym i przemysłowym.

O ile w przypadku badań archeologicznych można w sposób uzasadniony liczyć na pomnożenie bazy źródłowej dla poznania tajemnic kuchni słowiańskiej, o tyle nadzieje takie w odniesieniu do pisanych przekazów historycznych są raczej płonne. Z kolei źródła archeologiczne, pozwalające budować stan wiedzy na temat pożywienia Słowian, są mocno zróżnicowane, zarówno pod względem ilościowym, jak i jakościowym. Część z nich mówi o surowcach, jakimi dysponowali oni do przygotowania pokarmu, inne relikty stanowią świadectwo czynności i procesów obróbki związanych z pozyskiwaniem pożywienia, jego przetwarzaniem i przyrządzaniem potraw. Do pierwszej z grup zalicza się zachowane w nawarstwieniach kulturowych szczątki roślin (archeobotanika) i klasyfikuje się je jako specyficzne znaleziska, ponieważ musiały zaistnieć szczególne okoliczności, umożliwiające ich przetrwanie do dziś.

Zbieractwo jest jednym z ostatnich powiązań człowieka ze środowiskiem naturalnym, od którego z takim trudem i uporem starał się on na przestrzeni tysiącleci uniezależnić. Jednocześnie stanowiło ono bogate źródło obserwacji oraz doświadczeń, które finalnie umożliwiły mu świadomą separację od otoczenia, przeobrażając go z konsumenta w producenta. Ta forma przyswajania przez gatunek ludzki w swoim naturalnym siedlisku gotowych darów Matki Natury, bez konieczności podejmowania wyszukanych działań, jest tak stara jak historia człowieka. W celu uzupełnienia menu ludzie z pewnością zbierali owoce, nasiona i orzechy.