Świadomość – największa iluzja ewolucji?

Czy świadomość jest szczytowym osiągnięciem ewolucji, czy może jedynie przypadkowym dodatkiem do inteligencji? Współczesna neurologia, filozofia umysłu i literatura science fiction coraz częściej podważają intuicyjny sąd, że zdolność do przeżywania świata jest niezbędna do myślenia i działania. Być może największa tajemnica Wszechświata nie kryje się w odległych galaktykach ani w sztucznej inteligencji, lecz w samym fakcie istnienia kogoś, kto doświadcza rzeczywistości

Jest coś niezwykle osobliwego w ludzkim doświadczeniu. Każdego dnia budzimy się rano z poczuciem ciągłości własnego istnienia. Wiemy, kim jesteśmy, pamiętamy przeszłość, planujemy przyszłość, niemal automatycznie zakładamy, iż inni ludzie przeżywają świat podobnie jak my. Wydaje się to tak oczywiste, że rzadko się nad tym pochylamy.

A jednak, gdy przyjrzeć się sprawie bliżej, ta pozorna oczywistość okazuje się skrywać jedną z największych zagadek filozofii, nauki, być może całej rzeczywistości. Czym właściwie jest świadomość? Skąd wiemy, że istnieje poza nami? I czy rzeczywiście stanowi szczyt ewolucyjnego rozwoju, czy może jest jedynie niezwykłym produktem ubocznym procesów zachodzących w mózgu?

Od czasów starożytnych ludzie próbowali odpowiedzieć na pytanie, czym jest ja. Jednak dopiero nowożytna filozofia postawiła problem radykalnie. René Descartes, znany w Polsce jako Kartezjusz, doszedł do wniosku, że niemal wszystko może zostać zakwestionowane. Zmysły mogą nas oszukiwać. Wspomnienia mogą być błędne. Cały świat zewnętrzny może okazać się iluzją. Istnieje jednak jedna rzecz, której podważyć nie sposób: fakt przeżywania.

Stąd słynne Myślę, więc jestem.

Nie chodziło w nim o wywyższenie rozumu. Kartezjusz zauważył coś znacznie głębszego. Mogę wątpić w istnienie świata, ale nie mogę wątpić w to, że właśnie doświadczam owego zwątpienia. Świadomość własnego istnienia wydaje się więc najbardziej bezpośrednim faktem, jaki znamy.

Paradoks polega na tym, że ta jedyna pewność staje się jednocześnie źródłem ogromnego problemu. Jeśli mogę być całkowicie pewien jedynie własnej świadomości, to skąd wiem, że inni ludzie także ją posiadają?

Na pierwszy rzut oka